SHELL SOLUTION
17th October 2024
"Chuẩn mực quốc tế"
(Vì việc áp dụng chuẩn mực quốc tế không chỉ là “đổi số liệu”, mà là thay đổi tư duy quản trị tài chính của doanh nghiệp.)
Chuẩn mực quốc tế (IFRS, IAS) áp dụng tại Việt Nam
Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp
Mở đầu
Tại sao chuẩn mực quốc tế đang trở thành “ngôn ngữ” bắt buộc trong báo cáo tài chính
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và dòng vốn quốc tế ngày càng mở, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cạnh tranh trong nước mà còn cần chứng minh được năng lực tài chính, minh bạch và khả năng so sánh quốc tế.
Chuẩn mực quốc tế như IFRS/IAS mang lại nền tảng chung để:
Tăng tính so sánh và minh bạch trong báo cáo tài chính.
Hút vốn đầu tư nước ngoài và nâng cao uy tín doanh nghiệp.
Hỗ trợ quá trình niêm yết, huy động vốn, hợp tác quốc tế.
Ví dụ: tại sự kiện ở Hà Nội ngày 23/12/2016, Ministry of Finance of Vietnam thông báo kế hoạch đưa Việt Nam áp dụng IFRS vào năm 2025 để “tăng khả năng so sánh và minh bạch của báo cáo tài chính”. Vietnam+ (VietnamPlus)+2vietnamnews.vn+2
Tuy nhiên, việc chuyển từ hệ thống chuẩn mực Việt Nam (VAS – Vietnamese Accounting Standards) sang IFRS/IAS là một hành trình không đơn giản — đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ:
Khái quát về IFRS/IAS và VAS.
Những điểm khác biệt chủ yếu.
Tình hình áp dụng tại Việt Nam: cơ hội – thách thức.
Cách doanh nghiệp nên chuẩn bị.
Phần 1
1️⃣ IFRS/IAS là gì và vì sao nó quan trọng?
1. Khái quát
International Accounting Standards Board (IASB) chịu trách nhiệm phát hành chuẩn mực quốc tế: IAS trước năm 2001, từ đó gọi chung là IFRS. Wikipedia+2Wikipédia+2
IFRS là hệ thống chuẩn mực quốc tế được áp dụng tại hơn 130 quốc gia nhằm tạo ra một ngôn ngữ tài chính chung, giúp các bên sử dụng báo cáo (nhà đầu tư, ngân hàng, đối tác) hiểu, so sánh và ra quyết định. Vietnam+ (VietnamPlus)
2. Vai trò và lợi ích
Minh bạch hơn: IFRS đề cao nguyên tắc “fair value” (giá trị hợp lý) và đánh giá tài sản, nợ dựa trên giá thị trường nhiều hơn. Vietnam Briefing
So sánh quốc tế: Doanh nghiệp Việt muốn gọi vốn nước ngoài, hoặc niêm yết trên sàn quốc tế, sẽ thuận lợi nếu sử dụng IFRS.
Tăng chất lượng báo cáo: Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng áp dụng IFRS giúp cải thiện tính kịp thời và tính tin cậy của báo cáo. ResearchGate+1
Phần 2
2️⃣ Hệ thống chuẩn mực Việt Nam – VAS và lộ trình chuyển đổi
1. Khái quát
Việt Nam hiện áp dụng “Vietnamese Accounting Standards (VAS)” – quy định bởi Bộ Tài chính.
VAS mang đặc trưng: chịu ảnh hưởng lớn của pháp luật thuế, “chi tiết – quy định chặt” thay vì “nguyên tắc” như IFRS. Virtus Inter Press
2. Lộ trình chuyển đổi sang IFRS
Năm 2016, có thông báo rằng Việt Nam đặt mục tiêu áp dụng IFRS vào năm 2025. vietnamnews.vn+1
Theo Vietnam-Briefing: lộ trình gồm 2 giai đoạn:
Giai đoạn 1 (2022-2025): doanh nghiệp lớn, niêm yết, công ty có vốn FDI, được khuyến khích chuyển đổi tự nguyện sang IFRS. Vietnam Briefing
Giai đoạn 2 (sau 2025): áp dụng bắt buộc hoặc mở rộng phạm vi áp dụng. Vietnam+ (VietnamPlus)
3. Tình trạng hiện tại
Nhiều công ty niêm yết, ngân hàng đã bắt đầu công bố báo cáo tuân theo IFRS hoặc vạch lộ trình chuẩn bị.
Tuy nhiên, đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn dùng VAS và chưa chuyển đổi.
Nghiên cứu chỉ ra rằng sự sẵn sàng áp dụng IFRS ở Việt Nam còn hạn chế – nhiều bất ổn về năng lực, dữ liệu, hệ thống. Thư viện số UEH+1
Phần 3
3️⃣ Những khác biệt then chốt giữa VAS và IFRS/IAS
Chuyển từ VAS sang IFRS/IAS không chỉ là việc “đổi tiêu đề chuẩn mực” mà là thay đổi toàn bộ cách nhìn về giá trị và báo cáo. Dưới đây là một số khác biệt chính:
Tiêu chí
Căn cứ đánh giá
Nguyên tắc vs Quy định
Tâm điểm báo cáo
Thuế & Kế toán
Triển khai
VAS
Thường dựa trên “chi phí lịch sử” (historical cost)
Mang tính nhiều quy định chi tiết (rules-based)
Làm rõ nghĩa vụ thuế, nợ nhà nước, kiểm soát nội bộ
Kế toán và thuế có mối liên hệ chặt
Áp dụng rộng cho các doanh nghiệp trong nước theo pháp luật
IFRS/IAS
Ưa chuộng “giá trị hợp lý” (fair value) hơn.
based) Mang tính nguyên tắc (principles-based) – cho phép phản ánh thực chất hơn.
Tập trung vào người dùng báo cáo (investors, creditors) và thông tin hữu ích hơn
Kế toán phân biệt rõ hơn với thuế, báo cáo tài chính phục vụ cho người sử dụng khác nhau
Thường áp dụng cho doanh nghiệp niêm yết, công ty mẹ, hoặc bắt đầu từ doanh nghiệp lớn
💬 “Việc áp dụng IFRS đòi hỏi doanh nghiệp từ bỏ tư duy ‘làm báo cáo để nộp thuế’ sang ‘làm báo cáo để người dùng – nhà đầu tư – hiểu và hành động’.”
Phần 4
4️⃣ Cơ hội và lợi ích khi doanh nghiệp Việt chuyển sang IFRS/IAS
1. Thu hút vốn và niêm yết quốc tế
Doanh nghiệp Việt có sử dụng IFRS sẽ được nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức tín dụng đánh giá cao hơn về minh bạch – từ đó tăng cơ hội huy động vốn.
2. So sánh ngang hàng với đối thủ quốc tế
Sử dụng IFRS giúp doanh nghiệp có thể so sánh hiệu quả kinh doanh với công ty tương đương ở Malaysia, Thái Lan, Singapore – nâng cao uy tín và theo chuẩn toàn cầu.
3. Tăng chất lượng quản trị nội bộ
Quá trình chuyển đổi chuẩn mực không chỉ là thay đổi báo cáo kế toán, mà còn thúc đẩy doanh nghiệp cải thiện hệ thống kiểm soát, tiêu chuẩn định giá tài sản, đánh giá rủi ro.
4. Cải thiện thông tin cho ban lãnh đạo
Ban giám đốc và hội đồng quản trị có cái nhìn sâu hơn về tài sản, nợ, rủi ro tiềm ẩn – giúp ra quyết định chiến lược tốt hơn.
Phần 5
5️⃣ Thách thức doanh nghiệp phải đối mặt trong quá trình chuyển đổi
Tuy có nhiều lợi ích, nhưng chuyển đổi sang IFRS/IAS tại Việt Nam đi kèm với nhiều thách thức không nhỏ:
✅ 1. Năng lực kế toán & kiểm toán
Nguồn nhân lực hiểu và áp dụng IFRS còn hạn chế, dẫn đến tỷ lệ sai sót cao trong chuyển đổi.
(Nghiên cứu cho thấy nhiều nhân sự tại Việt Nam cảm thấy “không đủ chuẩn bị” để áp dụng IFRS. ResearchGate+1 )
✅ 2. Hệ thống dữ liệu & công nghệ
Doanh nghiệp cần có hệ thống thông tin tài chính, dữ liệu lịch sử, phân tích giá trị hợp lý – nhiều doanh nghiệp chưa sẵn sàng.
✅ 3. Mâu thuẫn giữa chuẩn mực và môi trường thuế/pháp luật
Tại Việt Nam, nhiều quy định thuế và pháp luật kế toán vẫn gắn với VAS. Chuyển sang IFRS đòi hỏi điều chỉnh khung pháp lý, mất thời gian. Virtus Inter Press+1
✅ 4. Chi phí và thời gian chuyển đổi
Việc thiết lập lại quy trình, đào tạo nhân sự, chuẩn bị dữ liệu… tiêu tốn đáng kể thời gian và chi phí. Nghiên cứu chỉ ra rằng đa số doanh nghiệp tin rằng nên áp dụng theo “giai đoạn” (staggered) hơn là “nhảy quá lớn” (big-bang). ResearchGate
✅ 5. Văn hóa doanh nghiệp và cách thức báo cáo
Chuyển đổi chuẩn mực không chỉ là kỹ thuật mà là thay đổi tư duy: doanh nghiệp phải hướng tới “người sử dụng báo cáo” thay vì chỉ “nộp báo cáo”.
Phần 6
6️⃣ Hướng dẫn doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu hành trình áp dụng IFRS/IAS
Dưới đây là khung 5 bước mà Shell Solutions khuyến nghị:
1. Đánh giá “mức độ sẵn sàng” (Readiness Assessment)
Kiểm tra nhân lực kế toán, kiểm toán, ban lãnh đạo.
Đánh giá hệ thống công nghệ, hạ tầng dữ liệu.
Xác định tài sản, nợ, giao dịch cần đánh giá lại theo IFRS.
2. Xây dựng kế hoạch chuyển đổi (Transition Plan)
Chọn chuẩn mực IFRS phù hợp áp dụng trước (ví dụ: IFRS 1 First-Time Adoption, IFRS 16 Leases, IFRS 9 Financial Instruments).
Chia thành giai đoạn: thử nghiệm – áp dụng cho công ty mẹ – mở rộng toàn doanh nghiệp.
3. Chuẩn hóa dữ liệu và hệ thống (Data & Systems)
Thiết lập hệ thống ghi nhận theo giá trị hợp lý, phân loại tài sản và nợ theo IFRS.
Đào tạo nhân viên kế toán và kiểm toán nội bộ.
Cập nhật phần mềm kế toán, hệ thống ERP/BI.
4. Cập nhật báo cáo và công bố (Reporting & Disclosure)
So sánh số liệu VAS vs IFRS – xác định điều chỉnh mở đầu (opening adjustments).
Thiết kế báo cáo tài chính theo mẫu IFRS, thêm thuyết minh chi tiết.
Đảm bảo kiểm toán viên độc lập xem xét báo cáo theo IFRS.
5. Cải tiến liên tục và giám sát hiệu quả (Continuous Improvement)
Hợp nhất KPI chuyển đổi chuẩn mực vào hệ thống quản trị.
Cập nhật thường xuyên khi IASB thay đổi chuẩn mực.
Xây dựng văn hóa minh bạch và báo cáo cho người sử dụng – nhà đầu tư, ngân hàng, đối tác.
Shell Solutions gọi hành trình này là “IFRS Journey Map™” – nơi mỗi doanh nghiệp đặt mình vào vị trí người dùng báo cáo và xây dựng năng lực từ bên trong.
Phần 7
7️⃣ Case Study: Doanh nghiệp niêm yết Việt Nam áp dụng IFRS (nằm bắt đầu quá trình)
Một công ty niêm yết trên thị trường Việt Nam đã bắt đầu áp dụng IFRS cho báo cáo hợp nhất từ năm 2023.
Họ chuẩn hóa lại tài sản dài hạn theo giá trị hợp lý.
Cập nhật lại hợp đồng thuê theo IFRS 16 – ghi nhận thuê tài sản và nợ thuê.
Tăng mức độ thuyết minh và minh bạch: bổ sung bảng phân loại tài sản và nợ theo nhóm.
Kết quả: Báo cáo ngoại bản cải thiện về “tính so sánh quốc tế”, thu hút được nhà đầu tư nước ngoài, chi phí huy động vốn thấp hơn.
Dù chưa hoàn tất chuyển đổi toàn bộ, đây là ví dụ rõ về lợi ích khi bắt đầu áp dụng chuẩn mực quốc tế.
Kết luận
Chuẩn mực quốc tế không chỉ là “đích đến”, mà là nâng tầm quản trị doanh nghiệp
Việc áp dụng IFRS/IAS tại Việt Nam không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng chuẩn mực quốc tế, mà nâng cao năng lực báo cáo, minh bạch và quản trị tài chính.
Tuy nhiên, chuyển đổi cần được chuẩn bị kỹ lưỡng – về con người, công nghệ, dữ liệu và tư duy.
Shell Solutions tin rằng:
“Chuẩn mực quốc tế là tấm gương phản chiếu phẩm chất quản trị doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp Việt học cách nói ‘ngôn ngữ tài chính toàn cầu’, họ cũng học cách vận hành theo tiêu chuẩn toàn cầu.”
